Op tv wordt alles herhaald, herhaald, herhaald. Bij 925 draaien ze een tropenrooster en terwijl u zich nog eens omdraait op de playa bijt ik in m'n Apple. Iemand moet de wereld redden. Met een vlammend betoog voor de opiniepagina van NRC Handelsblad. Over waarom discussies in dit land altijd over de duppies gaan met als uitkomst dat de kwartjes het feestje moeten betalen. Wat wij kunnen leren van Israël, Noorwegen en Singapore, die dictatoriale stadstaat waar ze weten wat ze willen (en wat ze niet willen, dus kleinzerig doen als je een grammetje de grens over smokkelt - flauw!) O ja, ook nog een ontboezeming in de kattenbakvuller van vandaag: 'Als journalist van een grootgeldblad heb ik jarenlang meegedaan aan het voeden en uitventen van financieel voyeurisme en exhibitionisme. Helaas kom ik tot de conclusie dat openheid niet werkt. Een zomerse mijmering over het nut van dictatuur. ( Stem hier mee op het forum van NRC H over de vraag: moet de Balkenende norm afgeschaft worden?)

Je ziet ze vrijwel dagelijks opduiken in de media: enquêtes waaruit moet blijken wat de bevolking vindt. Omdat de kalkoen kennelijk mag meekakelen over het kerstdiner, krijgen we een onthutsend inkijkje in het boosaardige brein van de Hollander. Zo vernemen we van TNS Nipo dat maar liefst ‘91% van de Nederlanders vindt’ dat de topinkomens beperkt moeten worden en vonnist volgens 21Minuten.nl maar liefst 79% dat de crisis betaald moet worden door de rijken. Pure symboolpolitiek die de schatkist vermoedelijk meer geld gaat kosten dan opleveren, maar columnist Johan Schaberg capituleerde alvast in deze krant. Hij stelde voor het toch al forse toptarief in de inkomstenbelasting preventief te verhogen van 52 naar 60 procent. ‘Belastingverhoging’, schreef Schaberg apocalytisch, ‘is goedkoper dan een revolutie’.

Als ieder volk de regering krijgt die het verdient, doe mij voor dit Nederland dan maar een dictator. Waar zijn ze gebleven, de bestuurders die niet buigen voor populisme maar gewoon hun gezag laten gelden? De naar kiezersgunst hunkerende carrière-politici van vandaag spellen de voxpop, vooruitvluchtend voor de woedende hordes van de SP en PVV. Zo kon het gebeuren dat het rood-gereformeerde kabinet de woonbelasting voor huizen boven het miljoen verhoogt van 0,55% over de toch al met een natte vinger bepaalde WOZ-waarde naar 2,35%. Ach, hoor ik de critici al smalen: het zijn maar procentjes. En moeten we die vijfentwintigduizend villabewoners nu zielig vinden omdat ze een paar duizend euro extra belasting mogen bloeden? A propos, hadden die rijke graaiers de recessie niet veroorzaakt?
Kan zijn. Maar wie betaalt de recessie eigenlijk? Niet de loonslaaf. Die leeft misschien niet in de wereld van Peter Stuyvesant maar wel in die van Agnes Jongerius. Minstens zo surrealistisch met, zelfs in tijden van keiharde krimp, stijgende cao-lonen, een verzekerd pensioentje rond je zestigste en maagdelijke agenda’s vol verlofdagen - van gewone vakantie tot atv en papadagen. Leve de welvaart, leve de loonslaaf die nog steeds in die leugens gelooft, en zich nu aan de costa’s maar over één ding zijn blonde hoofd breekt: veel water drinken en goed insmeren tegen de zon!
De rijken betalen de recessie. Terecht, als het gaat om hun verdampte aandelenportefeuilles. Dat hoort bij het spelletje en ze profiteerden ook volop van de plussen. Wel wrang blijft het dat de belastinginspecteur in zo’n rampjaar een aanslag durft te sturen wegens ‘4% fictief rendement’. Belasting betalen over vermogen dat aantoonbaar verdwenen is; die logica bestaat alleen in een ambtenarenstaat.

MILJONAIRS ZIJN NET MENSEN
De villatax en andere plaagstootjes om de SP te laten zien dat de PvDA de zakkenvullers heus aanpakt, is symptomatisch voor de hetze die gevoerd wordt tegen de financiële elite. Of het nu gaat om de leasebak van de zaak, de aftrek van hypotheekrente, het parkeren van ‘dikke auto’s’ aan de gracht of het belasten van bonussen; de hatelijke toon tegen types die het materieel beter voor elkaar hebben krijgt het karakter van een inquisitie tegen álles wat succesvol is. Dat is dom. Je kunt je rijken beter pamperen dan pesten. Multimiljonairs en multinationals stemmen met hun voeten: maak je ze het lastig dan vertrekken ze. Linkse politici kunnen die kapitaalvlucht flauw vinden, maar miljonairs zijn net mensen. Sterker, zo groot is het verschil tussen die immer boze SP’ers en de rijken niet. SP’ers, blijkt uit onderzoek, zijn uiterst speculatieve beleggers. Alleen verliezen ze het spelletje, en proberen vervolgens - boos! - hun gelijk via de politiek te halen.
Vermogen is fluïde. Vandaag Wassenaar, morgen Monaco. En de bedrijven gaan erachteraan. Elsevier en Unilever zijn al weg, Philips twijfelt en het is een kwestie van twee niet Nederlandse topmannen voor ook Shell als PLC doet wat alle PLC’s doen: niet hoofdkwartieren in het bedaagde Den Haag maar in het bruisende Londen. Een chauvinist als Sarkozy zou zo’n uitverkoop nooit toestaan, maar sinds het ABN Amro-debâcle weten we dat onze man uit Capelle a/d IJssel onbereikbaar is voor het bedrijfsleven. Veel te druk met Bavaria City Racing.

STOP MET ZEIKEN OVER ANDERMANS CENTEN
Begrijp mij niet verkeerd: we hoeven niet op de knieën voor de rijken. Laten we vooral op de kleintjes letten, the pounds wil look after themselves. Nederland is een keurig aangeharkt land en in veel opzichten ‘af’. Maar nog nooit was de polder zo vlak en de onwil om het belang te zien van een elite zo groot. Sterker: de elite cijfert zichzelf weg met een aan zelfhaat grenzende verbetenheid. Excuseer voor de vuile taal, maar kan dat gezeik over andermans centen nu eens stoppen?
Prima om de bankiers te grijpen die, nadat de belastingbetaler hun blunders betaald heeft, toch bonussen blijven uitkeren en hun eigen pensioenpot afstorten met uw miljardje belastinggeld. Bizar. Ook de overbetaalde huisbazen, stroomboeren en andere mismanagers bij halfslachtig geprivatiseerde overheidsinstellingen mogen hun Maserati’s inleveren. Maar excessen daargelaten, niet iedereen met een hoger inkomen is verdacht en verdient een publiek schavot. Sterker: toptalent moet je koesteren, en mag dus veel verdienen. Alle demagogie over de zakkenvullers ten spijt, Nederland staat nog steeds in de top van meest genivelleerde landen ter wereld. Politici proberen de inkomensverdeling te beheersen met nog meer regels en ‘normen’. Beschaving dwing je niet af met normen maar met waarden. Dat vergt opvoeding en zelfbeheersing van een zelfbewuste elite, niet de terreur van de ‘Balkenende-norm’. De toon van het inkomensdebat krijgt trekjes van China’s culturele revolutie: wie geen genoegen neemt met een rijtjeshuis, een plakpak en boodschappen van de Euroshopper wordt als revisionistische zakkenvuller gepasseerd voor de publieke zaak. Misschien betekent selectie naar schaarste wel dat mensen die écht een verschil maken - van verpleegsters en vuilnismannen tot veldwachters en wetenschappers - meer mogen verdienen dan al die druk vergaderende types die zich hun bazen noemen. De Balkenende-norm eist altruïsme van toptalent. Daarvan wordt uiteindelijk iedereen, burgers en bedrijven, slachtoffer. De Balkenende-norm is een pleidooi voor grauwe middelmaat. Willen we dat?

OPENHEID WERKT NIET, HELAAS
Als journalist van een groot geldblad heb ik vreugdevol meegewerkt aan het voeden en uitventen van financieel voyeurisme en exhibitionisme. Gewoon, omdat ik vond dat kapitalisme een spelletje is dat je op klaarlichte dag hoort te spelen. Inmiddels kom ik tot de conclusie dat transparantie niet werkt. Het wekt alleen maar meer hebzucht en afgunst. Er valt met het voetvolk niet te praten over de wedde van de top. Ik blijf voor openheid maar ben een illusie armer dat het rust geeft Integendeel.
Hoge inkomens zijn vaak lastig uit te leggen. Pech gehad, want jaloezie is here to stay. Vroeger schoof een côterie van corpsballen elkaar de vette kluiven toe. Dat soort vriendjespolitiek is zo old school. Moderne bedrijven zijn competitiever, die komen er niet met middelmaat. Goeie krachten kosten geld, en topmannen die niet functioneren vliegen eruit.

DE MEDIA BERICHTEN MALICIEUS - WHY?
De gretigheid waarmee de media berichten over ‘het gegraai aan de top’ is opvallend. En soms verdenk je die matig betaalde verslaggevers wel eens van malicieuze motieven. Zelfs in deze nette burgermanskrant struikel je over commentatoren en columnisten die de navelstarige geboden van de principepolitie omhelzen. Gij zult niet meer verdienen dan de (zwaar onderbetaalde) minister-president. Eh... hoezo?
Boosaardig dieptepunt was een artikelreeks over de salarissen van tv-presentatoren. Die zijn hoog, inderdaad. En laten we vooral een boom op zetten over het mysterieuze verschijnsel der publieke televisie. Maar een verhaal waarin gemakshalve alle omzet van zelfstandige ‘sterren’ als Paul de Leeuw, Paul Witteman en Rick Felderhof als inkomen uit belastinggeld wordt gezien is bewust suggestief. Of confisqueren we De Leeuws film- en theaterbedrijf en Wittemans boekjesschrijverij als staatsbezit?
En dan nog. Waarom zou aantoonbaar supertalent niet betaald mogen worden? De publieke afstraffing voor een mislukte tv-carrière is meedogenloos - Jack Spijkerman r.i.p. - maar daar staat doorgaans geen 72 maanden ‘wachtgeld’ tegenover, zoals bij onze politici. En als Matthijs van Nieuwkerk an offer he can’t refuse krijgt voor een late night show bij RTL, zal dat de publieke tv meer miljoenen kosten dan de 'Zendtijd voor politieke partijen' kijkers weet weg te jagen. Als je wilt zeuren over zvan Nieuwkerks centen, maak dat sommetje dan ook even. Bovendien: als we rechtlijnig zijn over salarissen die (in)direct door de belastingbetaler worden opgehoest, mogen via publieke tv populair gemaakte cabaretiers en voetballers, maar ook aannemers van openbare werken, directeuren van consultancy-clubs en alle andere tienduizenden leveranciers aan de staat dan ook niet meer dan onze premier verdienen?

OVERAL CAMERA'S, NERGENS EEN GROOTHOEKLENS
Waarom gaat het debat in dit land altijd over incidenten en nooit over de grote lijn? Dit laagland wemelt van de camera's en controleurs, maar wie kijkt er nog door een groothoeklens? Vooral de parlementaire pers excelleert in oppervlakkig stratego met de politieke poppetjes, alsof burgers daar iets aan hebben. Iedereen windt zich op over minister Bos, die zijn verloren zonnebril van 113 euro declareert. De herwonnen trots tijdens de kredietcrisis, toen Bos kordaat en in goed getroffen taal ingreep met onze belaastingcenten, werd beloond met de titel 'politicus van het jaar'. De markt had gefaald, maar dat betekent niet dat de alleswetende en -willende staat nu slaagt. Noch in de media noch in het parlement werd heftig gepraat over waar het wérkelijk om gaat: een lichtzinnige verhoging van de staatsschuld met 87 miljard euro. Er is 443 miljard Europees gemeenschapsgeld gepompt in banken die
failliet had moeten gaan, niet willen leren van hun fouten en weigeren te doen waar ze voor zijn: geld uitlenen. Zullen we het dáár even over hebben? Grote bedrijven huren Eelco Brinkman of een andere old boy in om een dealtje voor zichzelf te fixen. Maar de winkelier op de hoek heeft het mobiele nummer van Bos, Donner of Van der Hoeven niet en hangt moegestreden het bordje ‘Opheffingsuitverkoop’ op de gevel. Over De Nederlandsche Bank lezen we dat het personeel voortaan met de trein in plaats van het vliegtuig moet, maar dat de hautaine centrale bankiers al jaren ingedommeld liggen in een slaapcoupé interesseert schijnbaar niemand. Nee, het gaat over de kroonprins, en of die ondanks zijn ongetwijfeld diepgaande kennis van de financiële wereld wel adviseur van De Bank mag zijn.

De bittere realiteit na 25 jaar hoogconjunctuur is dat Nederland een decadent, volgevreten en matig bestuurd land is. De collectieve sector groeit als een veelkoppig monster en beslaat binnenkort meer dan de helft van de economie. Het kabinet belooft ambtenaren te ontslaan, maar de bureaucraten en consultants marcheren lachend door de achterdeur naar binnen. We zijn subsidieverslaafd, werken gemiddeld honderden uren per jaar minder dan groeieconomieën en schuiven bij voorkeur voor vijven de file in. En o ja, we zijn boos. Heel erg boos. Vooral op de baas en de buurman, die aso’s verdienen immers meer. Kan een land dat trots is op het feit dat de helft van alle baantjes parttime is, fulltime welvarend blijven? Nee natuurlijk. De FNV zal het niet zeggen, die beschermen alleen de verworven rechten 50+ loonslaven. Maar voor het eerst in de geschiedenis groeit een generatie op die armer zal zijn dan hun ouders. Dat is voor onze economie en onze bestuurders een wanprestatie van formaat.

DUS: DOE MIJ EEN MERITOCRATIE
Kan het anders? Ja. Nederland is toe aan een meritocratie waarin alleen de besten voor de publieke zaak mogen werken. En ja, dat moet dan maar wat kosten. Wat hebben we aan al die bange politici die ieder ‘moeilijk dossier’ doorschuiven naar de volgende generatie? Daadkrachtige bestuurders bepalen het verschil tussen nu en straks. Of zoals de moegestreden architecten van het Rijksmuseum in deze krant lieten noteren: ‘In dit land zegt nooit iemand ja of nee’.
De vraag is niet of talent iets mag kosten, maar vooral wat goeie mensen een land opleveren. Ik heb liever een ambtenaar die een miljoen verdient en een miljard bespaart, dan eentje die een ton krijgt maar niet kan voorkomen dat allerlei incompetente managers die ‘de processen sturen’ miljarden door hun vingers laten glippen. Wat had het de belastingbetaler gescheeld als er bij onze financiële politie geen onderbetaalde kneuzen hadden gewerkt maar de rocket scientists die de derivaten in elkaar knutselden? De bonusjagers van Goldman Sachs en JP Morgan worden terecht bekritiseerd, maar ze waren slim genoeg om het hele systeem te foppen en hun rommel te slijten aan b-garnituur bankiers van AIG en ING. Dieven vang je met dieven. Meneer Bos, kunt u deze krijtstreepknapen onmiddellijk inhuren?

Er zijn economieën die het wel begrepen hebben. Israël bouwde, ironisch genoeg dankzij de oorlog met de Arabieren, aan een technologische industrie. Waar ‘Koeweit aan de Noordzee’ een aardgasbel van tweehonderd miljard verspilde en desalniettemin 350 miljard euro staatsschuld over de heg naar de kinderen smijt, gebruikt Noorwegen slechts 4% van het oliegeld aan ‘leuke dingen voor linkse mensen’. De rest gaat in de reserves, voor later, als het eens tegenzit.
Een land als Singapore maakte in de jaren zestig de keuze om zichzelf uit het moeras te bevrijden en het Zwitserland van Azië te worden. Daarvoor hadden ze een gedecideerde strategie nodig en een superieur ambtenarencorps dat zeventig procent mag verdienen van hun soortgenoten in de marktsector. Ministers en topambtenaren verdienen er dús meer dan een miljoen, maar blijven loyaal aan de publieke zaak en zijn niet corrupt. Uit iedere vergelijking komt Singapore als een van de best bestuurde landen. Waar onze ‘leiders’ jammeren over economische krimp en kreunen over de onbespreekbaarheid van de pensioenleeftijd en het ontslagrecht, noteerde de stadstaat al weer double digits groei in het tweede kwartaal. Dat is geen geluk, maar beleid. Ligt in Singapore de straat open, dan werken bouwvakkers 24/7 om de zaak af te krijgen. Vergelijk dat even met Nederland, waar de noeste werkers om half 4 weer in het busje stappen en een hele generatie schoolkinderen de musea van de hoofdstad niet kan bezoeken omdat ze niet kunnen, mogen of willen doormetselen. Jaja, ik weet het, Singapore is een semi-dictatuur, en ze doen er heel flauw als je kauwgum op straat spuugt of drugs binnensmokkelt. Maar als we het dan toch over democratie hebben: wie is hier eigenlijk de baas? Balkenende of Brinkman? U, het middenveld of niemand?

NIET BALK MAAR BEA
Het meest verontrustende na tien maanden crisis is nog wel de zelfgenoegzaamheid van de boven ons gestelden. We doen het beter dan België en Bulgarije, logisch, maar betogen over het zo succesvolle ‘Rijn-Delta’-model bewijzen dat Den Haag geen enkele urgentie voelt. Azië en Amerika zullen aanstonds hoge groeicijfers scoren, waar het oude bedaagde Europa voortmoddert met promillen van procenten in de plus of de min. Zouden beter betaalde bestuurders en zelfverzekerde politici het lot van dit land kunnen verbeteren? Zou stoppen met zeuren over hoge inkomens de brain drain van talent beperken? Ik denk het wel. Laten we ons vastklampen aan de wijze woorden van Het Gezicht van de Vereniging Arbeiders Radio Amateurs. ‘Ik ben niet voor de Balkenende-norm’, sprak Paul de Leeuw plagerig, ‘maar de Beatrixnorm’. Goed zo Paul. Da’s twee miljoen, netto. En morgen gezond weer op!