Mijn (zinloze) pleidooi voor een zakenkabinet

Wednesday 07 July 2010

Khadaffi, mode-icoon die van aanpakken weet

Okay, ik vroeg er om, dit weekend in NRC Handelsblad. Maar dat de lezers van de bourgeoisbode zo voorspelbaar zouden reageren op mijn pleidooi voor een sterk zakenkabinet, subsidiair invoering van het censuskiesrecht en een verplicht kiezersexamen... hap!hap!hap! Heerlijk. Leescht, als u niets beters te doen heeft, hieronder de uncut versie.

Bent u die rituele dans op de formatievloer ook zo zat? Job kiest voor gemengd volksdansen, Femke en Alexander prefereren een zwoele paarse tango, Maxime is uitgewalst en platgewalst en Mark heeft een aanvankelijk enthousiast ingezette quick step verruild voor een uitputtende tapdance. Intussen heeft Geert, de breakdancer, als een mokkend muurbloempje plaatsgenomen in de antichambre van de macht. Horen we hem daar zijn ideologische voorganger boer Koekoek citeren? ‘Ik krijg nooit geen beurt’. En de heren informateurs van de beoogde kabinetten? Die komen niet verder dan een hoofdschuddend opgevoerde Tsja-Tsja-Tsja.

ANGST & OBSTRUCTIE REGEREN
Hoeveel electorale desillusies hebben de Haagse politici nog nodig voor ze onze afbladderende democratie een grote onderhoudsbeurt gunnen? Al voor de verkiezingen besefte iedereen dat het formeren van een nieuwe regering lastig zou worden. Minder dan een maand later weten we dat het vrijwel ondoenlijk is. Moedwillig, door obstructie van politici die de angst laten regeren en partijbelang prefereren boven algemeen belang. Juist nu onze democratie en economie in een diepe dip zitten, klinken de verklaringen waarmee de aftocht wordt geblazen even hautain als hol. Verhagen en zijn christenbroeders eisen dat de VVD kleur bekent, maar willen vooral zelf aansterken in het sanatorium van het politieke slagveld, de oppositiebankjes. Rustgevend voor het CDA, onrustbarend voor het land. Wilders wil sowieso niet regeren, wetende dat nog eens vier jaar electoraal oproer hem veel meer steun oplevert. Zelfs uitvoering van zijn culturele nationalisme en economische socialisme zal de frustraties van zijn boze blanke achterban niet beteugelen. Zodra ook Wilders is ontmaskerd als de Haagse man die-ie al decennia is, zal zijn kiezerskaravaan zich vastklampen aan een volgende politieke standwerker. En zo strompelt de natie verder van incident naar hype, van stembus naar crisis. Nederland, ooit een liberaal, welvarend gidsland, is verworden tot een verwarde, bezorgde, besluiteloze democratie.

ZIJN DE RIJKEN DE NIEUWE JODEN?
Kan dat anders? Volgens partijtijgers en Binnenhof-watchers vast niet, maar wil dit land zijn welvaart behouden dan zal ons bestuur radicaal om moeten. Meepratende politici hebben de parlementaire democratieën lege schatkisten en topzware welvaartsstaten opgeleverd. Dit jaar besteden we meer dan 300 miljard aan de collectieve sector, waarvan alleen 67 miljard voor het ministerie van uitkeringen en 64 miljard voor volksgezondheid. We hebben de rijkste bejaarden van de wereld - slechts 3% levert enige welvaart in na zijn 65ste - en beschikken over bijna twee miljoen paar handjes in de overheidssector. Wie denkt dat zo’n genereuze staat dankbare onderdanen kweekt heeft het mis. Integendeel. De burger gedraagt zich als een verwend kind dat een ijsje wil. En nog één. Maar liever niet eentje voor de buurman, want die verdient meer. Of het is een buitenlander - brrr! Het gebrek aan solidariteit van generaties is stuitend, en de profilering van de linkse partijen tegen mensen die het iets beter voor elkaar hebben - vanaf een middeninkomen van 55 duizend euro heet je in dit land officieel ‘rijk’ - valt bijna onder de categorie haatzaaien. Van de ziektekosten tot de pensioenpremies, van de parkeertarieven tot de snelheidsovertredingen: alles moet inkomensafhankelijk worden. Voor sommige partijen zijn de rijken de nieuwe joden: je kunt ze overal de schuld van geven. Electoraal makkelijk scoren, maar unfair en intens stom. De richting van een land wordt niet bepaald door de onderlaag maar door excellente financiële en culturele prestaties aan de top. Die verhogen automatisch het niveau van de bodem. De ‘rijken’ hoesten nu tweederde van de directe belastinginkomsten op. ‘Solidairder’ krijg je het alleen in Scandinavië. Een adequaat antwoord op die onhebbelijkheid jegens de succesrijken is of een belastingrevolte óf herinvoering van het censuskiesrecht. Wie wezenlijk bijdraagt aan de schatkist heeft stemrecht, de rest moet rekenen op de barmhartigheid en de beschaving van de zo beschimpte elite. Een andere interessante optie is invoering van een kiezersexamen. Wie te lui of te dom is om over enige basiskennis van democratie, economie en maatschappij te beschikken, krijgt geen stembiljet. Bij rijbewijzen vinden we dat heel gewoon, maar op de snelweg van onze inmiddels onbestuurbare democratie mag iedereen blind invoegen.


NEDERLAND IS TOE AAN ZAKENKABINET
Dergelijke draconische voostellen zullen het voorlopig niet halen, maar ze verdienen wel debat. Opkomende economieën als China en Singapore verslaan de Westerse landen met een combinatie van rauw kapitalisme en milde dictatuur. Wij kunnen en willen de Verlichting niet terugdraaien, maar er valt wel iets van die autoritaire succes-machines te leren. Welvaart is geen kwestie van geluk of goed erven, maar de resultante van langdurig verstandig bestuur. Belangenpartijen als de PvdA (uitkeringen en ambtenaren), de VVD (auto- en huizenbezitters) en het CDA (boeren, bejaarden en gezinnen) zijn samen verantwoordelijk voor een welvaartsstaat die nu al meer dan de helft van onze vergrijzende economie verslindt. Al veertig jaar geven politici structureel meer geld uit dan ze hebben, waardoor het ministerie van rente- en aflossing nu duurder is dan de politie, het leger, de ontwikkelingshulp en de wegenbouw bij elkaar. Een vet brevet van onvermogen.
Maurice de Hond pleitte (de Volkskrant, 26 juni) voor een extra-parlementair kabinet. Zo’n uit alle partijen geselecteerd landsbestuur zou per issue kunnen regeren. Bij conflicten met de Kamers bieden tussentijdse referenda soelaas. Interessant idee, maar als we dan toch met dessert boots over het Binnenhof marcheren, waarom dan niet meteen grote stappen gezet? Doormodderen met coalities waarin het wantrouwen gepacificeerd is, levert zwakke kabinetten op. Dit is het moment om af te rekenen met vermolmde instituties en onze vermoeide pseudo-democratie in te wisselen voor een vitale meritocratie. Nederland is toe aan een zakenkabinet. Toegegeven, het begrip is besmet en doet denken aan foute nieuw geld-mannen in de slechtste LPF-tradities. Dat nooit weer. Maar tegen een deskundige regering van schrandere denkers en doeners kan niemand bezwaar hebben. Zo’n kabinet kijkt niet naar politiek met een kleine p maar doet aan economie met een grote E. Ze snellen niet permanent naar het parlement voor ieder spoeddebatje op basis van een krantenknispel uit de ochtendbode, maar concentreren zich op hoofdlijnen van beleid en praten kiezers niet naar de mond. Is er ruzie met de Kamer, dan biedt een referendum uitkomst. Dat voorkomt dat kabinetten struikelen over een bananenschil die tijdens de volgende verkiezingscampagne is gecomposteerd tot politiek non-issue. Of weet u nog wél vanwege welk zwaarwegend politiek punt Balkenende achtereenvolgens de LPF, D66 en de PvdA uitzwaaide?

2% PAKT 100% MACHT
Nog is Nederland niet verloren. Sterker: het momentum om te moderniseren is hier en nu. Het aantreden van een zakenkabinet zal vernieuwing brengen. Om te beginnen wordt het monopolie van de oude politieke partijen doorbroken. Minder dan twee procent van de bevolking is lid van een politieke vereniging, maar die inmiddels versplinterde partijen verdelen vrijwel álle belangrijke banen in de publieke sector. Onverantwoordelijk partis prix dat tezamen met het voortrekken van vrouwen zorgt voor ministers van het kaliber Vogelaar, Van der Hoeven en Verdonk. Zoveel middelmaat kan geen land zich veroorloven. De cijfers tonen dat ook aan. Van een gidsland dat in de jaren zeventig in de top van welvarende landen stond, is ons land gestaag aan het afglijden naar B-status. Zelfgenoegzame politici schermen vaak met statistieken die moeten aantonen dat Nederland ‘het beste jongetje van de Europese klas’ is. De braafste zijn we zeker, vooral met het doorvoeren van onzinnige bureaucratische regeltjes. Maar de beste? Neem de kenniseconomie, dat moeilijke woord dat de welvaart voor onze kinderen moet beschermen. Ondanks vrome voornemens een ‘Top 5’-kenniseconomie te zijn, moeten we erkennen dat Finland, Zwitserland, Duitsland, Oostenrijk, Denemarken en Zweden wél doen wat wij beloven, namelijk de uitgaven aan fundamenteel onderzoek op peil houden. We leiden geen ingenieurs op, maar generaties studenten media, cultuur, vrouwenstudies en ander vrolijk tijdverdrijf’. Drie jaar doorklikken naar Wikipedi en de bul is binnen. Echt investeren is er niet bij, keuzes worden zelden gemaakt. En als het er op aankomt zijn de subsidies aan boeren, neukpremies voor gezinnen en invaliditeitstuitkeringen voor jongeren in de war altijd belangrijker.

MARK MET FEMKE & ALEXANDER
Kan een zakenkabinet het verschil maken? Het levert sowieso nuttige bijvangst op. Deskundige ministers ontmaskeren de valse tegenstelling tussen ‘links’ en ‘rechts’ en zullen aantonen dat er maar twee soorten bestuur zijn. Goed en slecht, behoudend en vernieuwend. Wie door alle schijnbewegingen van vandaag heenkijkt, ontwaart een conservatieve coalitie die gericht is op het beschermen van gevestigde belangen en een cosmopolitische coalitie die bereid is alles ter discussie te stellen. Zolang partijen niet bereid zijn hun eigen enge logo’s te wissen, zal de kiezer als een nomade door het partijenlandschap trekken. Bij het invullen van de stemwijzers blijken kiezers vaak evenveel voorkeur voor meerdere partijen te hebben; VVD voor de portemonnee, D66 voor het verstand, Groen Links voor het goede gevoel en PVV om te pesten. Die dynamietstaaf tikt onder de partijen-democratie en kan alleen gedetoneerd worden als de kopstukken hun helm afzetten en doen wat het electoraat al lang doet: shoppen! Rutte met cosmopolitische generatiegenoten als Halsema en Pechtold. Cohen met zijn conservatieve vrienden bij de SP, PVV en het CDA. Er zullen reputaties sneuvelen, partijen opsplitsen en taboes sneuvelen? Hypotheekrente-aftrek stoppen? Prima, maar dan ook het toptarief omlaag en de huurmarkt op de schop. Gewoon, stoppen met zeuren, niet bang zijn van je achterban en zaken doen. Het moet maar eens uit zijn met de misvatting dat de bestuurders de hele dag ‘naar de burger moeten luisteren’. Wat wij nodig hebben is juist een zelfbewuste elite die z’n werk doet en bereid is de decadente burgerij ook eens ‘neen’ te verkopen. Gekruip voor de kiezer levert een nóg verwender volk op.

Een zakenkabinet moet a-politiek zijn, maar bevolkt worden door betrokken burgers. Namen die in zo’n verband onmiddellijk circuleren zijn die van Wijers, Wijffels, Rinnooy Kan of Wientjes. Dat zegt veel over de kloof tussen de parlementaire pers en het bedrijfsleven. Inspirerender zou het zijn die old hat te vervangen door frisse gezichten. Te denken valt aan zorgentrepreneur Jaap Maljers, aan Wiebe Draijer van McKinsey of aan Tex Gunning, hoog bij Akzo en bekwaam dompteur voor corporate dinosaurussen. Ach, er staan tientallen talenten in de coulissen. Of ze willen? Of ze ergens ‘lid’ van zijn? Geen idee. Maar zolang de traditionele partijen de politiek monopoliseren en hun eigen banencarrousel beschermen, zijn veel kundige kandidaat-ministers bij voorbaat kansloos. Dat is zonde voor Nederland.
Zullen ze durven, Cohen en Rutte? Iedere politicus droomt weleens van een ‘mei 1940-moment’. Zo’n beslissend moment waarbij the men from the boys gescheiden worden, en duidelijk wordt aan welke kant van het prikkeldraad men staat. Toen onze minister-president De Geer tijdens de Duitse inval zat weggedoken onder keukentrap, nam Winston Churchill bezit van 10 Downingstreet en stiefelde meteen door naar het dak om zelfverzekerd leiding te geven aan de Slag om Engeland. In zijn memoires noteerde hij weinig deemoedig over dat defining moment. ‘It felt as if I was walking with destiny, and that all my past life all had been in preparation for this hour and this trial.’ Grote woorden en zeker niet naadloos passend op de phoney war die de Haagse politici nu met zichzelf voeren. Maar dit kan een beslissend moment in onze parlementaire geschiedenis zijn. Ik weet dat Mark Rutte - en Job Cohen vast ook - een connaisseur is van Churchilliana. Heren, stop ff met formeren, start met lezen. Dat bepaalt of jullie straks samen onder de keldertrap zitten of op het dak staan.